Zoveel verdient de overheid aan jouw tankbeurt (olieprijs, accijns en btw)
In dit artikel:
De stijgende brandstofprijzen leiden tot één veelgestelde vraag: verdient de staat nu meer aan benzine? Het korte antwoord is ja, maar het schetst niet het hele plaatje.
De prijs aan de pomp bestaat uit drie delen: de olieprijs, een vaste accijns per liter (ongeveer €0,85 voor benzine) en btw (in Nederland 21%). Omdat de accijns vast is, verandert die niet bij schommelingen in de wereldolieprijs. De btw daarentegen is een percentage van de totale prijs: als de literprijs omhooggaat, betaalt de consument ook over dat hogere bedrag extra btw. Op individueel niveau lijkt die meeropbrengst klein, maar bij nationaal verbruik — Nederlanders tanken dagelijks miljoenen liters — kan de extra btw-opbrengst snel oplopen tot miljoenen per dag en bij aanhoudend hoge prijzen tot honderden miljoenen of zelfs meer dan een miljard per jaar.
Toch werkt het mechanisme niet onbegrensd. Hogere brandstofkosten prikkelen zuiniger gedrag: mensen rijden minder of zoeken alternatieven, en bedrijven passen logistiek aan. Daardoor daalt het totaalverbruik, wat een deel van de extra belastinginkomsten weghaalt. Ook kan politiek ingrijpen de opbrengsten verminderen; een tijdelijke verlaging van btw of accijns zou de pijnlijkste effecten voor automobilisten verlichten maar kost de schatkist en verliest effect als olieprijzen langdurig hoog blijven. Het huidige kabinet onder leiding van Rob Jetten heeft aangegeven nog niet te willen ingrijpen.
Wie profiteert en wie betaalt is duidelijk: op korte termijn boekt de staat extra btw-inkomsten; oliemaatschappijen kunnen hun marges aanpassen maar staan onder druk van de mondiale markt; de rekening ligt hoofdzakelijk bij automobilisten, en de hogere transportkosten werken door in prijzen van boodschappen en diensten.
Kortom: hogere pompprijzen leveren de overheid meer op via btw, maar dat is afhankelijk van consumenten- en bedrijfsreacties en van politieke keuzes. De opbrengst is dus reëel maar niet onuitputtelijk.