Shell pakt €10,8 miljard winst, jij betaalt: zo kan het eerlijker

In dit artikel:

Shell boekte in het derde kwartaal 10,8 miljard dollar gecorrigeerde winst, tegenover 9,8 miljard in het tweede en 6,9 miljard in het eerste kwartaal. Dat gebeurt terwijl huishoudens en bedrijven juist zwaar worden geraakt door hoge energie- en brandstofprijzen. Shell profiteert daarvan omdat het concern actief is in vrijwel de hele energieketen: van olie- en gaswinning tot raffinage, handel en verkoop.

De grootste winst komt momenteel uit de divisie voor chemie en olieproducten, waaronder raffinage en oliehandel. Door oorlogsschade en uitgevallen raffinaderijen is de wereldwijde verwerkingscapaciteit beperkt. Daardoor kunnen de overgebleven raffinaderijen hogere marges vragen voor het omzetten van ruwe olie in brandstoffen. Shells indicatieve raffinagemarge steeg tussen het tweede en derde kwartaal van 24 naar 42 dollar per vat. Ook de gasdivisie profiteerde van hogere prijzen voor aardgas en LNG: de winst liep daar op van 2,7 naar 3 miljard dollar.

De oorlogen en schaarste brengen Shell overigens ook schade toe. Zo werd in maart een productielijn van Shells fabriek Pearl GTL in Qatar beschadigd, wat tot productieverlies en herstelkosten leidde. Tegelijkertijd verdient het bedrijf bij andere activiteiten juist aan de hogere prijzen en marges die door de schaarste ontstaan.

Shell zou er vrijwillig voor kunnen kiezen een deel van de marge in te leveren om benzine en diesel goedkoper te maken. Het Italiaanse energiebedrijf Eni deed dat tijdelijk door in Italië een prijsplafond in te voeren dat ongeveer 17 cent per liter onder de toenmalige gemiddelde prijs lag. Voor Shell is zo’n stap echter minder vanzelfsprekend: bij tankstations staan de marges juist onder druk en het bedrijf wil ook kunnen investeren en buffers opbouwen.

De overheid kan oliebedrijven indirect laten meebetalen via een extra belasting op uitzonderlijk hoge winsten. De opbrengst zou bijvoorbeeld kunnen worden gebruikt om de brandstofaccijns te verlagen. Nederland deed iets vergelijkbaars tijdens de energiecrisis van 2022, toen bepaalde fossiele bedrijven een tijdelijke solidariteitsbijdrage betaalden. Een nieuwe nationale overwinstbelasting vereist wel nieuwe wetgeving en zou alleen winsten kunnen treffen die in Nederland belastbaar zijn, niet Shells volledige wereldwijde winst.

Minister van Financiën Eelco Heinen geeft daarom de voorkeur aan een Europese aanpak. Nederland heeft de Europese Commissie gevraagd de prijzen en winstmarges te onderzoeken; een Europese expertgroep gaat mogelijke maatregelen bekijken. Zo’n regeling kan meer winst in verschillende EU-landen bereiken en voorkomt dat Nederland bedrijven als enige extra belast. Of dit uiteindelijk tot lagere prijzen aan de pomp leidt, hangt af van de precieze heffing en de besteding van de opbrengst.