Nieuwe oceaan op komst? Afrika scheurt langzaam uit elkaar en wetenschappers slaan alarm
In dit artikel:
Onder Oost-Afrika is een langzaam maar ingrijpend geologisch proces gaande: delen van het continent worden uit elkaar getrokken, en onderzoekers van Columbia University spreken van een ‘kritieke grens’ in die ontwikkeling. Het epicentrum van deze dynamiek ligt in de Turkana-riftzone, onderdeel van de Grote Slenk (East African Rift) die zich uitstrekt door onder meer Ethiopië, Kenia en Tanzania.
Seismische metingen laten zien dat de aardkorst in het midden van de Turkana-zone extreem dun is geworden — ongeveer 13 kilometer dik — terwijl de randen nog meer dan 35 kilometer dik zijn. Deze scherpe verdunning wijst op een fase die geologen “necking” noemen: de korst rekt zodanig uit dat een uiteindelijke breuk vrijwel onvermijdelijk wordt. Tegelijkertijd stijgt heet magma op uit de aardmantel, wat de korst omhoog duwt, verzwakt en lokaal vulkanisme en diepe valleien veroorzaakt. Bestaande landschapselementen zoals grote meren, vulkanen en breukstructuren zijn uitingen van datzelfde proces.
Als dit verloop aanhoudt, kan het uiteindelijk leiden tot het ontstaan van een nieuwe oceaan. Het verwachte patroon is vergelijkbaar met de vorming van de Atlantische Oceaan: eerst een langgerekte breuk, vervolgens openscheuren van de continentale korst en daarna invallend zeewater en de vorming van een oceaanbodem. Dat is echter een traject dat over miljoenen jaren zal verlopen — geen directe dreiging voor mensenlevens op korte termijn.
Wetenschappelijk is het gebied goud waard: onderzoekers kunnen hier in relatief korte tijdfase bestuderen hoe continenten uit elkaar drijven en hoe nieuwe oceanen ontstaan. Bovendien heeft de Turkana-regio veel fossielen van vroege mensachtigen opgeleverd; de geologische omstandigheden kunnen mede verklaren waarom die resten goed bewaard zijn gebleven. Praktische gevolgen kunnen wel toenemend seismisch en vulkanisch risico in delen van Oost-Afrika omvatten, maar voor het dagelijks leven verandert er voorlopig weinig.