Kosten uitkoop boeren per Nederlander, ruim 5x meer dan nodig

In dit artikel:

Nederland kampt al jaren met te hoge stikstofdepositie op kwetsbare natuur. Sinds een ingrijpende uitspraak van de Raad van State in 2019 liggen bouwprojecten, wegen, energie- en industrieplannen vaak stil omdat er te weinig “stikstofruimte” is. Als belangrijkste middel om weer ruimte te creëren koos het kabinet voor het uitkopen van boeren, vooral veehouders die veel uitstoten en vaak dicht bij beschermde gebieden zitten.

Onderzoek van Omroep Gelderland, NRC en Follow the Money laat zien dat het ministerie van Landbouw 1,81 miljard euro betaalde voor deze uitkoopregeling. Daarmee werden 723 bedrijven uitgekocht en zou de stikstofoverschot met ongeveer 8 procent zijn afgenomen. Financieel vertaalt dat zich in zo’n 190 euro per belastingbetaler. Omdat de regeling volledig op vrijwillige basis was — gedwongen aankoop werd politiek vermeden — is veel meer geld uitgegeven dan nodig bleek.

Volgens hetzelfde onderzoek had een gerichtere, dwangmatigere aanpak veel efficiënter en goedkoper gewerkt. Als 133 piekbelasters waren weggehaald, had men dezelfde stikstofwinst kunnen bereiken voor ongeveer 330 miljoen euro; dat scheelt 1,5 miljard. In die scenario’s was de bijdrage per belastingbetaler slechts circa 34 euro. Critici wijzen erop dat het advies van Johan Remkes voor zo’n gerichte aanpak klaarlag maar niet werd uitgevoerd omdat het kabinet geen dwang wilde toepassen. Daardoor zijn ook veel bedrijven uitgekocht die weinig bijdroegen aan het stikstofprobleem.

De gekozen methode levert dus een dubbele pijn: hogere kosten voor belastingbetalers en een minder effectieve aanpak van de natuurvervuiling. Met hetzelfde budget had Nederland volgens de onderzoekers tot drie keer zoveel stikstofreductie kunnen halen, wat de huidige uitkoopregeling zowel kostbaar als inefficiënt maakt.