Dit ziet AI als 'verdacht' bij zelfscan, binnenkort in supermarkt

In dit artikel:

Winkels zetten steeds vaker kunstmatige intelligentie in om diefstal bij zelfscankassa’s terug te dringen. De oorzaak: sinds zelfscan populair werd, nemen gelegenheidsdiefstallen toe — naar schatting steelt zo’n 7 procent van de klanten wel eens iets — en volgens INretail loopt de totale schade in de detailhandel op tot ongeveer 2 miljard euro per jaar. Bij Jumbo bleek in 2023 de waarde van gestolen goederen zelfs hoger dan de winst.

Een leverancier van deze software draagt de weinig subtiele naam Big Brother. Het bedrijf ontwikkelt systemen die camerabeelden koppelen aan kassatransacties en AI gebruiken om handelingen van klanten en personeel te analyseren en afwijkingen te herkennen. Praktische toepassingen zijn bijvoorbeeld een camera boven de zelfscan die drie specifieke bewegingen kan onderscheiden; als sommige verwachte handelingen uitblijven, volgt een melding voor controle. Een minder visuele variant evalueert de tijdsintervallen tussen scans: plotseling langere tussenpozen (genoeg om een niet-gescand artikel in een tas te stoppen) worden als verdacht aangemerkt.

Internationaal zien we al voorbeelden: bij Tesco verschijnt direct een melding op het scherm als het systeem vermoed dat het laatst geplaatste artikel niet is gescand, waardoor klanten de kans krijgen de fout te herstellen. In Nederland reageerden veel supermarktketens op vragen over AI ontwijkend; sommige experimenten liepen ook spaak. Jumbo probeerde enkele jaren geleden slimme camera’s in een proef, maar stopte snel omdat de proef “het gevoel bij mensen om te winkelen geen goed” zou doen, aldus CEO Ton van Veen.

Naast AI bestaan er minder ingrijpende middelen: sommige filialen tonen klanten een livebeeld van zichzelf tijdens het scannen — geen AI, maar een psychologische maatregel die het gevoel van bekeken worden oproept en zo diefstal kan ontmoedigen. De inzet van slimme surveillancesystemen roept daarmee een spanningsveld op tussen bedrijfsverlies beperken, klantvriendelijkheid en privacy.