Betaal je straks écht drie euro per liter benzine, of is dit bangmakerij?
In dit artikel:
De benzineprijzen in Nederland stijgen weer snel door recente spanningen en militaire escalatie in het Midden-Oosten. Volgens UnitedConsumers ligt de gemiddelde adviesprijs voor een liter Euro95 rond €2,36; diesel nadert €2,37. Daarmee bewegen de prijzen richting de recordniveaus van 2022.
De directe koppeling met gebeurtenissen duizenden kilometers verderop komt doordat het Midden-Oosten een cruciale schakel is in de mondiale olievoorziening. Een groot deel van de wereldolie passeert smalle doorvaarten zoals de Straat van Hormuz; bij dreiging van verstoringen rekenen handelaren dat risico direct door in de ruwe-olieprijs. Zo steeg Brent-olie recent in korte tijd met meer dan tien procent, waarna oliebedrijven hun pompprijzen opschroefden.
Tegelijk bestaan er grote prijsverschillen tussen tankstations. Indipender laat zien dat de duurste pompen ongeveer €2,42 per liter vragen, terwijl sommige goedkope stations rond €1,89 zitten — meer dan vijftig cent verschil per liter. Locatie (snelweg vs dorp), concurrentie, onbemande pompen (minder personeelskosten) en ketenkortingen verklaren veel van die verschillen. Bij een volle tank van 50 liter kan dat meer dan twintig euro schelen.
Kunnen we naar €3 per liter? Sommige economen achten dat niet onmogelijk in een extreemscenario: bij langdurige blokkade van belangrijke transportroutes en een olieprijs rond $150 per vat zou de pompprijs flink kunnen opschuiven. Historisch laten oliecrises echter vaak ook snelle stabilisatie zien zodra duidelijk is dat de aanvoer niet langdurig wordt verstoord.
Of de prijs blijft stijgen hangt van drie factoren af: de duur van de geopolitieke spanningen, het productiebeleid van olieproducerende landen (zoals OPEC) en de wereldwijde vraag. OPEC-landen kunnen extra productie inzetten om stijgingen te dempen; een afkoelende wereldeconomie kan de vraag en daarmee de prijs eveneens drukken.
Een belangrijke structurele reden waarom benzine in Nederland zo duur is, zijn belastingen. Ongeveer €1,20 per liter bestaat uit accijnzen en btw, wat Nederland tot één van de hogere belastinglanden in Europa maakt. De overheid kan tijdelijk accijnzen verlagen—dat is eerder gebeurd in 2022—maar zo’n maatregel kost veel inkomsten en past slecht bij recente bezuinigingen en klimaatbeleid.
Praktische tips voor automobilisten: prijzen blijven vergelijken (kleine omwegen kunnen veel schelen), rustiger rijden en minder onnodige ritten maken. Op de langere termijn verminderen elektrische mobiliteit en minder afhankelijkheid van fossiele brandstoffen de kwetsbaarheid voor internationale schokken. Voor nu blijft de brandstofprijs vatbaar voor snelle wisselingen afhankelijk van ontwikkelingen in het Midden-Oosten en beslissingen van olieproducenten.