30 jaar na het IRT-schandaal: "Het is wachten tot het volgende schandaal barst"

In dit artikel:

Johan van Kastel, jarenlang hoofd van de grootste geheime opsporingsoperaties in Nederland (1979–2005) en bekend als een van de grondleggers van undercoverwerk — onder meer betrokken bij het onderzoek naar de Heineken‑ontvoering — publiceert precies dertig jaar na het IRT‑schandaal zijn boek Narcostaat Nederland. In een exclusief gesprek met FHM blikt hij terug op hoe het Nederlandse undercoverwerk ontstond, ontspoorde en welke lessen nooit geleerd zijn.

Van Kastel schetst een beginfase (jaren ’80) waarin undercoveroperaties amateuristisch waren: agenten deden zich voor als kopers en renden weg bij invallen, wat tot juridische problemen leidde. Hij professionaliseerde het vak met strenge selectie, training en volledige openheid richting rechters, omdat het spanningsveld tussen geheimhouding in het veld en transparantie in de rechtszaal cruciaal is.

De kern van zijn kritiek richt zich op de jaren ’90, toen de overheid onder het motto ‘de top aanpakken’ grootschalig softdrugs doorliet. Als chef van het team dat toezicht op die illegale in‑ en uitvoer hield, zag Van Kastel dat de staat de controle verloor: containers met drugs passeerden de douane en verdwenen vervolgens grotendeels uit beeld, waarna de partijen de markt overspoelden. Volgens rijksrecherchecijfers uit 1993 kwam de hoeveelheid drugs die toen werd verspreid overeen met twee tot drie keer de jaarconsumptie van heel Nederland. Criminelen maakten misbruik van de overheidsconstructie om geld te verdienen en rivalen uit te schakelen, terwijl het apparaat van justitie en politie de feiten niet op orde hield.

Hij vertelt ook het menselijke leed: het verhaal van Frans, een Zeeuwse vrachtwagenchauffeur die uit geldnood accepteerde om een rit naar Engeland te doen voor 50.000 gulden. Hij dacht dat alles “geregeld” was met douane en politie; in werkelijkheid werkte een tussenpersoon als informant samen met opsporingsdiensten. Bij de zesde rit werden meer dan een miljoen XTC‑pillen gevonden, Frans kreeg twintig jaar cel (tien daadwerkelijk uitgezeten), verloor gezin, bedrijf en huis en bleef jarenlang gebroken achter. Terwijl gewone tussenpersonen kapot gingen, kwamen topfunctionarissen ongestraft weg en maakten sommigen carrière.

Van Kastel zegt dat het IRT‑schandaal vandaag nog relevant is: hij stopte destijds de illegale praktijken, maar betaalde een persoonlijke prijs in de vorm van intimidatie en tegenwerking. Buitenlandse media (o.a. Sky TV, Canal+) blijven verbaasd over hoe zoiets in Nederland kon plaatsvinden. Zijn waarschuwing is hard: binnen de top van justitie ontbreekt blijvende controle; de verleiding bestaat telkens opnieuw om criminele infiltranten of dubieuze methoden te tolereren. Volgens hem is het slechts een kwestie van tijd voordat het volgende grote schandaal losbarst als leidinggevenden wegkijken.

Narcostaat Nederland verschijnt nu en is bedoeld als oproep aan huidige leidinggevenden: grijp in als je misstanden vermoedt, want stilzwijgen maakt je medeplichtig.